Chupacabra, tiếng Tây Ban Nha nghĩa là "kẻ hút máu dê", là sinh vật được đồn tấn công gia súc ở Puerto Rico từ năm 1995, rồi lan sang Mexico và miền nam nước Mỹ. Những "xác Chupacabra" được đem đi xét nghiệm hầu hết là chó hoặc sói đồng cỏ (coyote) bị bệnh ghẻ nặng, rụng hết lông. Đây là một trong số ít sinh vật bí ẩn mà nguồn gốc lời đồn đã được truy ra khá rõ ràng.
Năm 1995: những con dê chết ở Puerto Rico
Tháng 3 năm 1995, ở Puerto Rico, một số nông dân phát hiện dê, cừu và gà chết với vài vết thủng nhỏ trên cổ. Tin đồn nhanh chóng nói rằng con vật bị "hút cạn máu". Tới tháng 8, ở thị trấn Canóvanas, một phụ nữ tên Madelyne Tolentino kể đã nhìn thấy một sinh vật lạ đi hai chân, mắt to, có hàng gai dọc sống lưng.
Cái tên "chupacabras" được cho là do một danh hài trên truyền hình Puerto Rico đặt ra trong thời gian này. Tên gọi vừa dễ nhớ vừa hơi buồn cười, và nhờ truyền hình, báo lá cải, các chương trình trò chuyện, nó lan khắp vùng Caribe chỉ trong vài tháng. Đến năm 1996, những vụ gia súc chết bất thường ở Mexico và người Mỹ gốc Latin ở Florida, Texas cũng bắt đầu được quy cho Chupacabra.
Hai Chupacabra rất khác nhau
Điều thú vị là cái tên Chupacabra ngày nay chỉ hai sinh vật gần như không giống nhau.
| Chupacabra Puerto Rico (1995) | Chupacabra Texas (từ khoảng 2000) | |
|---|---|---|
| Dáng | Đi hai chân, cao khoảng một mét, mắt to, gai lưng | Đi bốn chân như chó, gầy |
| Da, lông | Da xám xanh, được mô tả như bò sát | Gần như trụi lông, da dày, nhăn, sẫm màu |
| Bằng chứng | Lời chứng, tranh vẽ | Xác động vật thật, ảnh, xét nghiệm ADN |
| Lời giải | Hình mẫu có thể lấy từ phim ảnh | Chó, sói đồng cỏ, chó lai bị ghẻ |
Một sinh vật huyền thoại mà đổi hình dạng hoàn toàn chỉ trong vài năm là dấu hiệu rõ rằng thứ đang lan truyền là cái tên, không phải một loài vật.
Lời giải cho Chupacabra Puerto Rico
Nhà nghiên cứu Benjamin Radford dành khoảng năm năm điều tra Chupacabra, kết quả in trong sách Tracking the Chupacabra (2011). Một phát hiện của ông thu hút nhiều chú ý: trong cuộc phỏng vấn, chính người chứng kiến đầu tiên ở Canóvanas kể đã xem bộ phim khoa học viễn tưởng Species (1995) không lâu trước đó. Sinh vật ngoài hành tinh trong phim có dáng hai chân, gai dọc lưng, mắt lớn, rất giống mô tả của bà.
Radford không nói người chứng kiến cố tình nói dối. Ông cho rằng trí nhớ con người rất dễ pha trộn: một bóng hình thoáng qua lúc chạng vạng, được tâm trí "vẽ lại" bằng hình ảnh có sẵn từ bộ phim vừa xem. Sau đó, bức tranh vẽ theo lời bà được báo chí in đi in lại, và trở thành hình mẫu cho các lời chứng tiếp theo.
"Bị hút cạn máu" có đúng không
Lời đồn nói gia súc bị hút cạn máu, nhưng điều này gần như chưa từng được bác sĩ thú y xác nhận bằng khám nghiệm. Khi một con vật chết, tim ngừng bơm, máu dồn xuống phần thấp nhất của cơ thể và đông lại. Nhìn từ ngoài, vết cắn ít chảy máu, xác trông như "khô máu", dù máu vẫn còn bên trong. Còn vết thủng nhỏ ở cổ là kiểu vết cắn rất thường gặp của chó, chó hoang săn theo bầy, hoặc thú săn mồi cỡ nhỏ.
Lời giải cho Chupacabra Texas: bệnh ghẻ
Từ đầu những năm 2000, ở Texas và các bang miền nam nước Mỹ, người dân thỉnh thoảng bắn được hoặc nhặt được xác một con vật trông như chó nhưng trụi lông, da dày sần, màu xám đen, trông như "quái vật". Ảnh được đăng báo với chữ Chupacabra.
Khi các mẫu được đưa tới phòng thí nghiệm, kết quả lặp đi lặp lại: đó là sói đồng cỏ, chó, hoặc con lai giữa hai loài. Nguyên nhân khiến chúng trông khác thường là bệnh ghẻ do con ve ghẻ Sarcoptes scabiei. Ve đào hang dưới da, gây ngứa dữ dội, rụng lông, da dày lên, nứt nẻ. Con vật yếu đi, khó săn mồi tự nhiên, nên lảng vảng gần nhà dân, chuồng gà để kiếm ăn. Đó chính là lý do chúng hay bị bắt gặp gần gia súc.
Nói cách khác, "Chupacabra Texas" là một con vật đáng thương đang bị bệnh, không phải kẻ đi săn đáng sợ.
Vì sao lời đồn Chupacabra lan nhanh
- Một cái tên dễ nhớ: "kẻ hút máu dê" vừa mô tả, vừa kể chuyện, ai nghe một lần là nhớ.
- Nỗi lo có thật: với nông hộ nhỏ, mất vài con dê là mất một khoản đáng kể. Có một cái tên để đổ lỗi dễ chịu hơn là thừa nhận chuồng chưa đủ chắc.
- Truyền hình và báo lá cải: mỗi vụ gia súc chết lại có thêm một bản tin, mỗi bản tin lại khiến người khác nghĩ tới Chupacabra khi gặp chuyện tương tự.
- Thời điểm: giữa thập niên 1990, nhiều chương trình truyền hình về người ngoài hành tinh, thuyết âm mưu rất ăn khách. Một số tin đồn còn nói Chupacabra thoát ra từ phòng thí nghiệm bí mật; những tin này không có cơ sở.
Góc nhìn hôm nay: một bài học về trí nhớ và bệnh ở động vật
Chupacabra là ví dụ hiếm hoi mà người ta truy được gần như trọn vẹn một lời đồn: ai thấy đầu tiên, hình ảnh lấy từ đâu, vì sao lan, và xác vật thật ra là gì. Từ đó có thể rút ra mấy thói quen hữu ích:
- Khi nghe một mô tả "quái vật", hỏi: người kể có vừa xem hay đọc thứ gì giống vậy không.
- Khi thấy ảnh xác vật lạ, hỏi: đã có ai đưa mẫu đi xét nghiệm chưa, kết quả ra sao.
- Khi gia súc chết, việc cần làm là báo cơ quan thú y địa phương để khám nghiệm, thay vì đoán.
Câu chuyện cũng nhắc rằng bệnh ghẻ có thể lây giữa chó hoang và chó nhà. Thấy chó mèo nuôi rụng lông thành mảng, ngứa nhiều, nên đưa đi khám thú y sớm. Người lớn và trẻ em không nên tự bắt hay chạm vào thú hoang trông ốm yếu; nếu bị cắn hay cào thì đến cơ sở y tế ngay.
Ai muốn đọc thêm có thể tìm sách Tracking the Chupacabra của Benjamin Radford, một cuốn điều tra viết dễ đọc, kể từng bước cách lần ra lời giải. Ở Puerto Rico và Mexico, Chupacabra ngày nay đã thành nhân vật của truyện tranh, áo phông, đồ lưu niệm, một kiểu "quái vật nhà làm" mà người dân kể với nụ cười.
Câu hỏi thường gặp
Chupacabra có thật không?
Chưa có bằng chứng khoa học được công nhận về một loài Chupacabra. Các xác "Chupacabra" ở Texas và Mexico khi xét nghiệm đều là chó, sói đồng cỏ hoặc con lai bị bệnh ghẻ nặng. Lời chứng ở Puerto Rico có thể chịu ảnh hưởng từ hình ảnh trong phim.
Chupacabra nghĩa là gì?
Chupacabra trong tiếng Tây Ban Nha nghĩa là "kẻ hút (máu) dê", ghép từ "chupar" (hút) và "cabra" (dê). Tên gọi ra đời ở Puerto Rico năm 1995, khi nhiều con dê và gia súc nhỏ chết với vết thủng ở cổ.
Chupacabra xuất hiện lần đầu khi nào?
Lời đồn bắt đầu ở Puerto Rico vào tháng 3 năm 1995. Lời chứng nổi tiếng nhất là ở thị trấn Canóvanas tháng 8 năm 1995. Từ năm 1996, tin đồn lan sang Mexico và miền nam nước Mỹ.
Vì sao xác Chupacabra trụi lông?
Phần lớn các con vật này mắc bệnh ghẻ do ve Sarcoptes scabiei, làm rụng lông, da dày và nứt nẻ. Bệnh khiến chúng yếu, khó săn mồi, nên hay đến gần nhà dân và chuồng gia súc. Vì vậy trông chúng giống "quái vật" hơn là chó hay sói bình thường.
Gia súc có thật sự bị hút cạn máu không?
Gần như chưa có khám nghiệm thú y nào xác nhận điều đó. Sau khi con vật chết, máu dồn xuống phần thấp của cơ thể và đông lại, nên vết cắn ít chảy máu và xác trông như khô máu. Vết thủng ở cổ thường là vết cắn của chó hoặc thú săn mồi nhỏ.
